Ja ja, ik weet het, ik moet nog steeds een slot breien aan mijn serie “Kettinglezen” (voor eerdere afl. klik op: 1, 2, 3, en 4). Ik las literatuur (fictie) over de maatschappelijke situatie van de vrouw rond 1900, met het accent op de normen voor liefde & seks die in die tijd voor vrouwen golden. Daaronder twee romans van Carry van Bruggen: Een coquette vrouw uit 1915 en Eva uit 1927. Dat leek me een terechte keus, want die boeken gaan allebei over een vrouw die zich min of meer ingeperkt voelt door de seksuele normen van haar tijd. Volgens die normen waren seksuele gevoelens en ervaringen taboe voor vrouwen. Behalve binnen het huwelijk. Maar over seks binnen het huwelijk sprak men niet, behalve misschien met de dokter. Over seks voor of buiten het huwelijk praatte men al helemáál niet. En homoseksuele gevoelens waren absoluut onbespreekbaar. Is dat iets nieuws? Natuurlijk niet. De normen waar het hier om gaat golden voor veel Nederlanders (ook voor mij) tot ver in de jaren zestig van de vorige eeuw en vaak nog wel langer. Dat er in het eerste kwart van de twintigste eeuw in Nederlandse romans niet heel expliciet over seks kon worden geschreven, was te verwachten. Met de kwaliteit van literatuur heeft dat niets te maken.

Maar: ik kan er maar niet toe komen de twee romans van Van Bruggen positief te bespreken. Dat komt zo: ik vond ze bijna niet om door te komen! Vooral Eva viel me zwaar! Ik hou blijkbaar niet van Carry van Bruggen! Terwijl ze toch zo’n interessante visie had, en zo mooi was, en zo depressief, en terwijl ze zo tragisch gestorven is! (Voor info over CvB, klik hier.) Maar haar stijl ligt me niet.

Carry van Bruggen was een kampioen in het gebruik van … de drie stippeltjes. In een ander boek van haar, Het huisje aan de sloot, kon ik dat nog wel verdragen. Dat zijn jeugdherinneringen, en daar past een enigszins naïeve stijl wel bij. Door die drie stippeltjes verspreid over vrijwel alle pagina’s krijgt de tekst voor mij een onherstelbaar naïeve en meewarige toon, misschien doordat ik in mijn jeugd te veel kinderboeken van W.G. van de Hulst heb gelezen. In Eva kon ik ze op een gegeven moment niet meer zíén! Ze maakten van het boek bijna een louter emotioneel verslag. Geef mij wat meer ratio. Toch zie ik, langs die stippeltjes heen, soms ook het mooie van Carry van Bruggens manier van zien, voelen en schrijven. Maar een heel boek achter elkaar wordt me teveel.

Enfin, het zij zo. Misschien probeer ik ooit… ooit… nog eens een ander boek van CvB.

(Een fragment uit Eva):
Mag ik het nu zeggen… mag ik nu lieveling zeggen? Je moogt het niet zeggen: het is te zoet en te groot… je zou sidderen moeten, je siddert niet… je deed dat wel in sommige nachten, als je het fluisterde naar een man, die je niet kent. Het woord vloog uit… zó vloog uit Noachs ark de duif de wateren over… en vond geen rust voor zijn voet… en keerde niet weer… Najaar was het, je liep naar huis. Nu ga ik trouwen. Nu zullen er geen geheimen meer zijn. Ik ga trouwen en ik krijg een kind. Ik krijg het… van Ben… Ik wil het heel graag hebben. Daaraan alleen behoor je te denken… daaraan is het andere, zijn de geheimen, verbonden. Johannes Viator, Perks ‘Mathilde’. Hoe ik somtijds kan verlangen, naar wat mag en moet geschiên Om – laat mij u nogmaals kussen – in mijn kinderen u te zien. Neen. Niet mooi. Pijnlijk, om licht van te rillen… ‘U’. ‘Mag en moet geschieên.’ Niet mooi, niet lief… niet zoet…