Meester in de hygiëne van Anton Valens bevat negen verhalen. De ik-verteller, Bonne, is student aan de kunstacademie en werkt als huishoudelijke hulp bij een Amsterdamse thuiszorg-organisatie. Hij voelt zich een mislukkeling, niet alleen wat zijn opleiding en talent betreft, maar ook in de liefde – de relatie met zijn vriendin Jeanet hapert nogal. In zijn werk als thuishulp heeft hij vaak wel plezier. Bonne interesseert zich voor de mensen bij wie hij werkt. En het schoonmaakwerk blijkt niet altijd vervelend.

Valens portretteert negen ouderen die dementerend, vervuild, praatziek of anderszins lastig in de omgang zijn. Hij beschrijft ze via de details die bij hun leven horen, met hun interieurs, hun kleding, de geuren van hun huizen, hun prullaria, hun kwaaltjes en hun gespreksonderwerpen. Het knappe is dat nergens aan de waardigheid van deze mensen wordt getornd -  integendeel. Bonnes cliënten worden boeiende persoonlijkheden naargelang je hen leert kennen. Maar dat is maar een van de aspecten van dit boek die me aanspreken. Valens schrijft bijvoorbeeld ook zeer intrigerend over allerlei huishoudelijke karweitjes en daarbij beperkt hij zich niet tot praktische tips (waar ik ook blij mee ben, trouwens). Het verhaal over mevrouw Honcoop bijvoorbeeld begint zo:

Het mag bescheiden klinken, maar sommige van de gelukkigste en vreedzaamste momenten van mijn leven heb ik doorgebracht met ramen lappen. Ik heb het dan wel over de buitenboel. De binnenboel is minder spectaculair.
Ramen lappen is naar mijn mening een onderbelicht onderwerp in de lyriek. Sappho, Vergilius, Vondel, Kaváfis, Brodsky, je hoort ze er nooit over. Misschien hadden ze personeel. Ook in de grote romans komt ramen lappen er bekaaid af. Ik ken slechts één zin die ernaar verwijst: ‘Haar grinniken leek op het piepen dat een zeemleren lap teweegbrengt op een nat raam’, uit De donkere kamer van Damocles van W.F. Hermans.

Bij het lappen van mevrouw Honkoops ramen leeft Bonne zich helemaal uit. Op glas valt goed te schilderen met zeem en sop, Honkoops ramen spiegelen prachtige luchten en achter het glas doemen soms verrassende taferelen op.

Het was de vijfde dag van november, de kalender toonde een foto van een winderig Hollands landschap met een molen onder grijspurperen wolken. Buiten stormde het. Diagonale hagelbuien roffelden op het glas van de ramen. De ochtenden in de zachte zon tussen de stokrozen leken nu heel ver weg. ‘Wil je nú de ramen doen?’ ‘Nog éénmaal.’ En zie, mijn enthousiasme leek Honkoop zowaar te inspireren. Ze hees zich op, begon over de vitrages, dat het misschien de moeite zou lonen de vitrages voor de winter nog één keer te wassen. Het leek me onzin, maar om haar niet te ontmoedigen haalde ik de gordijntjes van de roe. Honkoop stelde voor dat ik een bak met water op een dweil in de voorkamer zou neerzetten, zodat ze zich ondanks haar handicaps nuttig kon maken door de vitrages zittend te spoelen.
Terwijl de regen weer aanzwol, leefde ik me uit op de drie glazen slaapkamerdeuren, in snelle staande vrouwenfiguren gebaseerd op mijn vriendin. De drie gratiën – Rubens was er niets bij. O, in de tuin van Honkoop had ik geen moeite met lijnen en proporties.

Ik leende dit boek uit de bibliotheek nadat ik deze (klik) recensie had gelezen. En inhoud en stijl van Meester in de hygiëne bevielen me zo goed dat ik het boek daarna zelf gekocht heb.

Anton Valens: Meester in de hygiëne. Uitg. Augustus, 2004. 285 pp.

Reacties:

Verwante blogposts: