De grote zaal van Jacoba van Velde gaat over een oude vrouw die opeens in een verpleeghuis terechtkomt en daar begint te beseffen dat ze er nooit meer uit zal komen. De vrouw is heel eenzaam. Ze heeft maar één dochter en die woont in Parijs. Die komt een tijdje naar Nederland om haar moeder te bezoeken en wat dingen te regelen, maar ja, haar eigen leven gaat ook door, dus ze moet op een gegeven moment weer terug naar Parijs. De moeder ligt daarna aldoor op post te wachten. En uiteindelijk gaat ze dood.

Dat lijkt me een somber verhaal. Wat heb je daar nu aan?

Ten eerste is het goed geschreven. De taal is eenvoudig, zorgvuldig,  doet nergens geforceerd aan. Het perspectief van de vertelling ligt nu eens bij de moeder, dan weer bij de dochter. Dat is een simpele stijlgreep waardoor je als lezer beurtelings met die twee meeleeft. Via hun gedachten leer je ze allebei kennen. De dochter is veel zelfstandiger en misschien ook verstandiger dan haar moeder. De moeder heeft altijd weinig zelfvertrouwen gehad. In de loop van het verhaal ga je als lezer beseffen dat moeder en dochter ontzettend veel van elkaar houden. Dat is mooi.

Hm. Heb je een tissue voor me?

Het is helemaal geen sentimenteel boek. De dood is onvermijdelijk en sterven gaat niet altijd op een aangename manier. Dit boek laat zien dat in elk geval de innerlijke kant van het sterven ook iets moois kan hebben. Met die innerlijke kant bedoel ik de gevoelens van degene die sterft en degene(n) die blijven leven. In dit verhaal moeten moeder en dochter afscheid van elkaar nemen. Ondanks de menselijke tekortkomingen van hen beiden gebeurt dat op een goede manier. Ik vond dat leerzaam en ontroerend.
De uiterlijke omstandigheden van het sterven – in een verpleeghuis met nauwelijks enige privacy – zijn in dit verhaal verre van aangenaam. De verschillen tussen dit fictieve verpleeghuis uit 1953 en het verpleeghuis waar mijn eigen moeder in 2001 gestorven is, zijn echter niet eens zo groot. Ook in 2001 had mijn moeder geen eigen kamer. Ook in 2001 waren sommige medepatiënten beslist niet aardig voor anderen. Wat dat betreft is er weinig verschil tussen een schoolklas en een groep ouderen die een huiskamer delen in een verpleeghuis. In allebei kan er een pikorde zijn en wordt er gepest, geroddeld en genegeerd. Het verpleeghuis in het boek had tenminste nog het voordeel dat het heel kleinschalig was.
Ook dat aspect van het boek helpt bij het bepalen van je gedachten over het einde van het leven. Ik ben blij dat ik het gelezen heb.

Je bent er dus niet somber van geworden?

Absoluut niet. Een goed geschreven, aansprekend, klein boek over een onderwerp dat iedereen aangaat. Geef mij maar meer van zulke boeken.

De grote zaal van Jacoba van Velde uit 1953 is het boek van Nederland Leest 2010; op de website is informatie over de schrijfster te vinden. Van 22 oktober t/m 19 november kunnen leden van de openbare bibliotheek een gratis exemplaar van het boek krijgen.

Verwante blogposts: