Zinnen waarin een schrijver precies onder woorden brengt wat de lezer voor zichzelf nog niet had geformuleerd, maar wel al had vermoed – die roepen zowel een gevoel van verrassing als van herkenning op. In The Uncommon Reader (De ongewone lezer) van de Brit Alan Bennett staan – voor mij tenminste – heel wat van zulke zinnen. Ik heb het dan ook met plezier gelezen, ook al omdat Bennetts droge humor me aansprak.

The Uncommon Reader gaat over twee onderwerpen: over de betekenis van boeken lezen, en over de koningin van Engeland. De koningin van Engeland is (in het boek) al behoorlijk bejaard als ze de betekenis van boeken lezen ontdekt. Dat ontdekken begint nadat ze – achter haar hondjes aan – voor het eerst van haar leven een bibliobus binnenstapt en met een geleend boek onder haar arm weer naar buiten gaat. Alan Bennett laat via de leesbelevenissen van de Engelse koningin zien waarom lezen fijn, belangrijk en nuttig kan zijn.

Tot dat moment waren schrijvers mensen die de Queen ontmoette bij officiële gelegenheden. Die ze zich herinnert omdat ze ze tot Sir of Dame maakte, omdat ze een eigenaardig kapsel hadden (Ivy Compton-Burnett) of lid waren van een excentrieke familie (Nancy Mitford). Dus niet vanwege de inhoud van hun boeken. Wanneer de Queen van de bibliobusbeheerder een boek van Compton-Burnett te leen krijgt, is dat voor haar het begin van een ontdekkingsreis door de literatuur. Het valt haar niet altijd mee om haar pas ontwaakte literaire belangstelling, die algauw tot een leesverslaving uitgroeit, te combineren met haar functie en status. Alan Bennett slaagt erin een geestig, geloofwaardig portret van de koningin als literair ontdekkingsreizigster neer te zetten. De humor in het boek maakt de Queen niet belachelijk, zoals je misschien zou verwachten. Integendeel. Ze is in deze novelle een intelligente vrouw, een ware professional, die precies weet wat er van haar wordt geëist, en die er via het lezen toe komt wat aan die eisen te gaan morrelen. In de loop van het verhaal ging ik haar zelfs sympathiek vinden, ook al omdat ze (in het boek) weinig last van vooroordelen heeft; in elk geval minder dan haar hoogste staffunctionarissen. Bennetts portret van Elizabeth is een beetje te vergelijken met dat in de film The Queen van Stephen Friars. Ook in die pseudo-documentaire is Elizabeth een scherpzinnige vrouw, die gaandeweg iets van haar hardheid verliest. (En zowel in Bennetts boek als in Friars film wordt Elizabeths echtgenoot, de duke, neergezet als een ongevoelig stuk onbenul.)

The uncommon reader is een boek waar ik heel vaak zachtjes om heb moeten lachen.

Alan Bennett: The uncommon reader. In het Nederlands verschenen – vertaald door Harm Damsma en Niek Miedema – als: De ongewone lezer. Uitgeverij Mouria, 2008. 143 pp.

Reactie overgenomen van Kophieps Eén

Oh leuk Bertie dat het boek je goed bevallen is, het stond al op mijn lijstje.
Mooi die schilderijen van Singer Sargent, ik keek ook op de ARC-site graag naar zijn schilderijen.
Geplaatst door: Corrie | maandag 22 september 2008 om 14:58

Verwante blogposts: