De website van de Digitale Bibliotheek der Nederlandse Letteren ziet er vandaag opeens heel anders uit dan gisteren. Een stuk aantrekkelijker! Hopelijk is er ook handiger mee te werken dan met de oude.

Nog pas gisteren vond ik onderstaand fragment op de DBNL-site, in jrg. 43 van het tijdschrift Tirade. Het komt uit een artikel van Guus Middag, getiteld “Het Van Geel alfabet”, een alfabetische bespreking van elementen uit de poëzie van Chris J. van Geel. Bij de letter T schreef Guus Middag het volgende:

Tesselschade – Arbeid Adelt

In Van Geels bundel Het zinrijk staat dit titelloze gedicht

Tel de sterren op de koekbus,
koekbus die mijn lief liet staan,
Arbeid Adelt – Tesselschade,
naast kapsules levertraan.

Jarenlang heb ik me afgevraagd wat die derde regel te beduiden had, en wat de geheime bedoeling mocht zijn achter deze combinatie van de spreuk ‘Arbeid Adelt’ en de naam van Maria Tesselschade: socialisme en poëzie, hard werken en glasgraveerkunst, jaren dertig en zeventiende eeuw. En dat ook nog weer eens op een keukentafel (of in een keukenkastje of op een keukenplank), tussen een koekbus en kapsules.
Totdat ik in de loop van 1996 in de krant geattendeerd werd op het 125-jarig bestaan van een vereniging met die idiote combinatienaam, maar dan in omgekeerde volgorde: Tesselschade – Arbeid Adelt, kortweg ook wel taa. ‘Arbeid Adelt’ werd opgericht in 1871, ‘Tesselschade’ splitste zich een jaar later boos af, maar in 1953 kwamen ze weer samen. De vereniging telt thans 12.000 leden, verdeeld over 37 plaatselijke afdelingen. Zij beschikt over 8 (of 9) winkels, waar de produkten van ongeveer vijfhonderd anonieme thuiswerksters worden verkocht, voornamelijk borduur-, brei- en ander fijn handwerk.
Of de naam van de vereniging op de achtergebleven koekbus van Van Geels lief stond is dus nog wel even de vraag. In het maken en/of verfraaien van koekbussen is de vereniging bij mijn weten niet gespecialiseerd, maar het is altijd mogelijk dat een enkel lid zich er wel eens op heeft toegelegd. De naam zou ook op een verpakking, in een advertentie of anderszins hebben kunnen opduiken tussen koekbus en levertraan.
Intussen moet de figuur van Tesselschade Van Geel wel sympathiek zijn geweest, en ook haar naam, die zich metrisch keurig voegt naar het patroon van Arbeid Adelt – en ook naar de rest van het gedicht (allemaal trocheeën). Dat het hier om liefdesverdriet en gevoelens vanvan eenzaamheid en verlatenheid gaat, lijkt mij wel duidelijk. Het gedicht eindigt vast niet toevallig met het woord ‘traan’. Zij liet mij staan: dat gevoel wordt hier vervangen door de koekbus die zij liet staan. En vergat zij ook haar levertraancapsules? Of waren die nu juist van de dichter? En zag die nu, aldus, in zijn keuken-(kastje) het embleem van zijn verloren liefde? Zij en mij, bus en capsule, koek en levertraan, lekker en wrang, zoet en zuur?

De poëzierecensies in de NRC van Guus Middag lees ik altijd met plezier. Hij verrast me bijna altijd door zijn opmerkingsvermogen en hij schrijft heel toegankelijk. Maar wat de koekbus en de vereniging Tesselschade – Arbeid Adelt met elkaar te maken hebben, snapt hij evenmin als ik. Ik bezat ooit een beschuitbus met afbeeldingen van Hollandse motieven in kruissteek erop, maar die was van een beschuitfabriek, niet van Tesselschade. Wie weet heeft TAA ooit een koekblik met handwerkmotieven erop laten maken, ter gelegenheid van een jubileum of zoiets?

Op de oude website van de DBNL kon ik gisteren niet zo gauw vinden in welk nummer van Tirade het artikel van Middag was gepubliceerd, en ook niet in welk jaar. Op de nieuwe website heb ik die gegevens vandaag meteen gevonden: het was in nummer 379 van jrg. 43, verschenen in 1999.

Aanvulling 31 jan. 2010: In 1964 verscheen het Kookboek Tesselschade – Arbeid Adelt. Van Geels gedichten bundel Het zinrijk dateert van 1971. Misschien stond dat kookboek tussen de koekbus en de levertraancapsules in de keuken van Van Geel…